Олох кыра сааспыттан ааҕа үөрэнэн, олоҕум тухары хаһыаты-сурунаалы аргыс оҥостон кэллим. Онтон олоҕум үгүс кэмин тыа сиригэр олорон, аан дойдуга туох буола турарын бэчээт сонуннарыттан билэн, олохтон хаалбакка, биир тэтимҥэ, биир дьулуурга олорбуппут. Билигин кэлэн буруйдуур сэбиэскэй кэммитигэр почта чаһыы курдук үлэлиир буолан, Саха сирин саамай кырыы нэһилиэгэр хаһыат муҥутаан икки-үс күнүнэн тиийэрэ. Уонна бэчээт таһаарыыларын сыаната удамыр буолан, дьон мэлдьи хаһыаты-сурунаалы почтанан суруйтаран ылан, умсугуйан туран ааҕара. Мин эмиэ сүүрбэттэн тахса сыл тыа сиригэр учууталлаан, оҕону иитиигэ үлэлиир буолан, 20-чэ хаһыаты, биир оччо сурунаалы суруттаран, этэргэ дылы, хаҕыттан хаҕыҕар дылы ааҕыллара.
Аныгы кэмтэн аҕыйах суруйааччы кинигэлэрин сырса сылдьан хомуйан, биир ааптар бибилэтиэкэтин тэринэбин. Ол курдук, сөбүлээн ааҕар доҕотторум эбэтэр тэйиччиттэн да сылдьан ытыктыыр дьонум ахсааннарыгар киирэллэр: прозаиктар Василий Васильев-Харысхал, Айсен Дойду, Дмитрий Наумов, Борис Павлов, Алексей Амбросьев, хоһоонньуттар Наталья Михалева-Сайа, Венера Петрова, Мария Решетникова-Арылы Дуйдаах, билим үлэһиттэрэ Василий Илларионов, Розалия Бравина, о.д.а.
Борис Павлов хаһыат публицистикатыттан, тэттик суруйуулартан саҕалаан баран, айар-тутар ыырдарын кэҥэтэн иһэр, айана үксүүр, анаарыыта дириҥиир. Кини бэйэтин дьоҕурун сайыннаран, талаанын кырыылаан, араас жанрга холонон барар. Хоһоонноро, пьесалара, сэһэннэрэ кэмиттэн кэмигэр тахсан, булгуччу бэйэлэрин ааҕааччыларын булаллар. Кэнники сылларга Борис ураты тыннаах, сонун тутуллаах, дириҥ бөлүһүөктүү ис хоһоонноох хоһооннорун социальнай ситимнэргэ булан мэлдьи сэргии, сороҕор соһуйа ааҕабын.
Борис Иванович бэйэтин кэмигэр – 80-90- с сылларга бэриниилээх, онтон арахсыбат, ол кэмнэрин атарыхсыппат. Ол иһин кини бэйэтин кэмиттэн үгүс ааҕааччылардаах, сүгүрүйээччилэрдээх. Ол эрэн, кини онно иҥэн, дьуоҕаран хаалбакка, бэйэтин кэмин кытта тэҥҥэ үүнэн, сайдан иһэр, көрүүтэ кэҥээн, анаарыыта дириҥээн, кини айымньылара быһыы да ис хоһоон да өттүнэн чочуллан, араас өҥүнэн дьиримнии оонньоон иһэллэр. Кини Сахатын сирин аныгы кэминээҕи – ол аата кэнники түөрт уонтан тахса сыллааҕы – устуоруйатын дьиҥнээх кэрэһитэ буолла. Ол да иһин бэйэтигэр олус сөпкө “Борис Кэм” диэн айар ааты ылыммыта кэрэхсэбиллээх.
Бориһы өрүү саха дьонун дьылҕата долгутар, кини араас кэм кэрдиистэрин эридьиэстэрин сүрэҕинэн ылынар, дууһатынан аһардар. Ханнык баҕарар көрүҥнээх айымньытыгар булгуччу дойдутун ааспыт кэмнэрин устуоруйатын, билиҥҥи кэм кыһалҕаларын, кэнэҕэски кэм кэскиллэрин дьүһүйэр, сүбэ-соргу суолун ыйар, толкуйдатар, сайдыы суолун көрдүүргэ туһулуур.
Борис Павлов 2000 сылтан бэйэтэ туспа суолу талан, сурунааллары таһарынан дьарыктаммыта. Ол курдук, кини “Далаһа” (2000), “Илгэ” (2002), “Уус Саха” (2009) таһаарыылара ааҕааччы киэҥ сэҥэээриитин ылбыттара. Онтон бу кэнники кэмҥэ “Кэм” диэн киэҥ хабааннаах, уран суруйуу, кириитикэ, анаарыы сурунаалын икки нүөмэрин күн сирин көрдөрдө.
Аны туран, Борис Павлов саҥа үйэҕэ саҥа сүүрээни баһылаан, кинигэ таһаарыытынан ситиһиилээхтик дьарыктаммыта уонтан тахса сыл буолла. Көмүөллэр билигин үксүн үүтү-хайаҕаһы былбэт тыа сирин дьонугар көмөлөһөн, кинилэр баҕаларынан дьиэ кэргэннэрин, үтүөлээх дьоннорун, нэһилиэктэрин тустарынан кинигэлэри бэйэлэрэ эрэдээксийэлээн, аныгылыы, тупсаҕайдык көмпүүтэргэ таҥан, удамыр сыанаҕа бэчээттэтэн аҕалан биэрэллэр. “Көмүөл” дьоҕус кэлэктиибигэр уопуттаах эрэдээктэрдэр, уоаьы ьаалааннах кинигэ дизайнердара үлэлииллэр. Онон кинигэ таһаарыан баҕалаах биир дойдулаахтарбын Борис Павловка ыйан-кэрдэн ыытабын.
Доҕорум Борис “Өйбөр туппут куоратым” диэн быйыл саҥа тахсыбыт кинигэтин ааҕан баран, бэйэм эдэр сааспар төннөн, 70-с сылларга тиийэ сырыттым. Оҕотук бэйэм араас үчүгэй да, хоччорхой да соҕус сырыыларбын санаан кэллим – эмиэ Киппирийээн уол курдук оскуолабын бүтэрэн, 15 сааспар Дьокуускайга үөрэххэ туттарса кэлбиппин, баҕарбатах идэбэр туттарсан бастакы эксээмэммэр “иккини” ылан баран, үөрэ-көтө дойдубар тиийэн, бииргэ үөрэммит кыргыттарбынаан сопхуос сайылыгар ынах ыы тахсыбыппын. Араас идэлэри баһылаан, харым күүһүнэн биэс сыл үлэлээн баран, 20 сааспыттан олоҕум суолун булунан – сүүрбэттэн тахса сыл – тыа сиригэр хас да улууһунан көһө сылдьан учуталлаан кэлбиппин, Дьокуускайга үстэ төхтүрүйэн төннөн, олохсуйа сатаабыппын… Онон Киппирийээн олоҕун сэһэнин олус чугастык ылынным, өссө бу айымньы салҕыыта тахсарын эрэнэ кэтэһиэм.
Онтон кинигэтин аатыгар киниэнэ эмиэ буоларын курдук, хос хаттыгастаах – “Өйбөр туппут куоратым” диэни мин икки өрүттээхтик ылынным. Бастакытынан, ааптар уонна кини дьоруойун өйдөрүгэр-санааларыгар бу Дьокуускай куораппыт туһунан өйдөбүл умнуллубаттык, бастакы таптал курдук иҥэн хаалбыт. Иккис курдук, эдэр киһи Дьокуускайга тиийиэн иннинэ өйүгэр санаан оҥорон көрбүт куората – кини хайдаҕый, оҕочоос ойуулаан көрбүтүгэр майгынныыр дуу, суох дуу?
Махтал, Борис Иванович, эйигин өрүү сэргии-сэргэҕэлии ааҕааччылары, биһигини, кэмиттэн кэмигэр бэйэбит кэммитин санатан ыларгар, оҕо-эдэр сааспытыгар төннөрөн, инникибитин түстүүргэ олук уураргар!
Владислав КОРОТОВ.
Бибилэтиэкэбэр (Билиим киэлитигэр) баар Борис Павлов кинигэлэрэ:
- Бэйэм кэммэр командировка. Дьокуускай: Бичик, 1995. – 208 с. – 8000 экз.
- Сулус түспүт сирэ. Дьокуускай: Бичик, 1999. – 208 с. – 3000 экз.
- “Чолбон” туһунан номох. Дьокуускай: Көмүөл, 2011. – 66 с. – 500 экз.
- Американскай дэриэбинэ туһунан трагедия: көрдөөх кэпсээннэр. Дьокуускай: Көмүөл, 2012. – 56 с. – 500 экз.
- Сахалар. Дьылҕа-хаан ыйааҕынан. Дьокуускай: Көмүөл, 2013. – 256 с. – 2000 экз.
- Дьолуо : хоһооннор. Дьокуускай: Көмүөл, 2017. – 84 с. – 700 экз.
- Саха сүрэҕэ / хоһооннор, кэпсээннэр, айаннар. Дьокуускай: Көмүөл, 2019. – 256 с. – 1000 экз.
- 90-с хаҕыс тыаллаах сыллартан… / хоһооннор, кэпсээннэр, айаннар. Дьокуускай: Көмүөл, 2020. – 264 с. – 500 экз.
- Кэмҥин түһэн биэримэ. / сэһэн, кэпсээн, пьеса. Дьокуускай: Көмүөл, 2022. – 208 с. – 1000 экз.
- Не предать время свое / серия Диалог” Премия имени Василия ИваНовича Белова Москва: Интернациональный Союз писателей, 2022. – 304 с. – 5000 экз.
- Атах балай / сэһэн, кэпсээн, пьеса. Дьокуускай: Көмүөл, 2025. – 208 с. – 500 экз. А5, ТО.
- Өйбөр туппут куоратым (роман, пьеса, кэпсээннэр). Дьокуускай: Айар, 2026. – 316 с.