Хаартыскалары бу сигэнэн киирэн көрүҥ https://vk.ru/album198528372_311819006
“Чолбон” диэн ааты музыкаттан, ырыаттан-тойуктан ыраах да буоллар билбэт, истибэтэх саха киһитэ суоҕа буолуо. 80-с сыллар Сэбиэскэй Сойуус үрдүнэн уларыта тутуу, саҥаҕа тардыһыы чэгиэн салгынын аҕалбыт кэмнэригэр Саха сиригэр үгүс эйгэҕэ сонун хамсааһыннар саҕаламмыттара. Биир оннук көстүү саха дьонун барытын болҕомтотун тардыбыта, өрө күүркэйиини түстээбитэ. Мин санаабар, “Чолбон” чопчу бу кэмҥэ, чопч у Үөһээ Бүлүүгэ, Саха сиригэр баар буолбута үөһэттэн ыйаахтанан ыйыллан кэлбитэ буолуо.
Үөһээ Бүлүү Намыгар төрөөбүт-улааппыт, оҕо саастарыттан музыкаҕа дьоҕурдаах үс бырааттыы Ильиннэр – Намолий, Григорий уонна Александр, кинилэргэ Ньурбаттан кэлэн киирбит оҕо дьиэтигэр иитиллибит Юрий Васильев (кэлин Бахлай диэн аатынан аатырбыта) уонна биир дойдулаахтара Александр Иванов-Грузин Һааска холбоһон, биир ураты дьорҕурдаах, көрүүлээх Михаил Тумусов-Тумус Мэхээлэ көҕүлээһининэн саҕалаабыттара. Өрөгөй чыпчаалыгар тиийэллэригэр бөлөххө Ньурбаттан төрүттээх , айылҕаттан айдарыылаах Никифор Семенов холбоһон, ханнык хайысханан сайдан барыахтаахтара быһаарыллыбыта. Онтон салгыы Россия таһымыгар тахсалларыгар далаһа уурсубут Андрей Кокорин, Олег Самородов, саха бөлөҕүн туһунан киэҥ араҥаҕа билиһиннэрбит Александр Липницкай, Артемий Троицкай, о.д.а. сүбэ-соргу буолбуттара.
Бу уолаттар ырааҕынан-тымныытынан, алмааһынан-көмүһүнэн, көҥүл тустууга Олимп мэтээллэринэн биллибит Саха сирин аны атын эйгэҕэ – саха тыынын иҥэриммит рок-музыка эйгэтигэр аан дойдуга аатырдыбыттара. Кинилэр ырыаларыгар бааллар: саха киһитин үйэлээх ыра санаата, көҥүлгэ дьулуһуута, араас кэмҥэ батталтан, хааччахтартан дууһатын тууйуллуута, төрөөбүт тылбыт дьылҕата, итэҕэллээх буолуу…
Бэҕэһээ биллэр киинэ режиссера, сценариһа Любов Борисова ыҥырыытынан, “Чолбон” туһунан документальнай киинэ сүрэхтэниитигэр сылдьан, итинник санааларга куустаран, эдэр режиссер Кыйаара Юмшанова устубутун сүрдээҕин астына-дуоһуйа көрдүбүт, ол ыраах кэмнэргэ төннөн тиийэ сырыттыбыт. Кыйаара бэйэтэ бу киинэни устарын хас да сыл иитийэхтии сылдьыбытын туһунан эттэ. Кини бу бөлөх тэриллиитин, сайдыытын хаамыытын эрэ көрдөрүүнэн муҥурдаммакка, бөлөх кыттыылаахтарын, кинилэри кытта араас кэмҥэ үлэлэспит, суолларын тэлсибит дьону хомуйан, кинилэр санааларын киинэҕэ устан, историяҕа хаалларда. Олус баай видео архыыба туһаныллыбыт, ону Кыйаара олус айымньылаахтык аттаран туруоран, аныгы көрөөччүгэ чолбоннор 40-30 сыл анараа өттүгэр ханнык санаалардаах түмсүбүттэрин, бэйэлэрин музыкаларынан, ырыаларын тылларынан тугу этиэхтэрин, бэйэлэрин сүгүрүйээччилэригэр, кэнэҕэски көлүөнэ истээччилэригэр тугу тиэрдиэхтэрин баҕарбыттарын кэпсээтилэр. Ол саҕана сүүрбэччэлээх уолаттар олоҕу көрүүлэрэ уратыта, сонуна, толкуйдара дириҥэ, ыырдара киэҥэ сөхтөрөр. Маны барытын Кыйаара Юмшанова бүгүҥҥү көрөөччүгэ тиэрдэр, өйдөтөр курдук устубут. Махтал буоллун, эдэр анаарааччыбытыгар!
Онтон мин киинэни көрө олорон, Сунтаар Тойбохойугар оҕо дьиэтигэр дириэктэрдии олорон, 1992 сыллаахха доҕорбунаан, биллэр мелодист Иван Ивановтыын (“Ферма кыргыттара”, о.д.а. элбэх ырыа ааптара) автобус биэрэн, “Чолбон” улуус устун айанныыр гостуруолун тэрийсиигэ кыттыспыппын санаан кэллим. Инньэ гынан, ол түгэҥҥэ кинилэрдиин алтыһан ааспытым күндү өйдөбүл буолан сылдьар
Киинэ кэнниттэн дьүүллэһии кэпсэтиигэ кыттыспыттар бары саҥа үлэни биһирээбиттэрин, хайҕаабыттарын, астыммыттыарын биллэрдилэр. Документальнай киинэҕэ идэтийбит Иван Кривогорницын эдэр ааптарга бэйэтин хайҕал тылларын кытта “Чолбон” Дьокуускайга бастакы кэнсиэрин афишатыгар бөлөх бары чилиэннэрэ илии баттаабыттарын бэлэх уунна. Бөлөхтөн киинэҕэ Григорий Ильин кэлбит, Кыйааралыын бииргэ үлэлээбиттэрин махтана аҕынна, көрөөччүлэр ыйытыктарыгар хоруйдаата.
Онон, күндү биир дойдулаахтарым, киинэ көрөн баран биир бигэт санаалаах таҕыстым: хас биирдии саха киһитэ “Чолбону” булгуччу көрүөхтээх…
Владислав КОРОТОВ.
Надежда, Владислав КОРОТОВТАР түһэриилэрэ.