Азбуканы билбэккэ – үөрэҕи ылбаккын
Василий Гоголев уонна кинини кытта Саха сиригэр биир кэмҥэ кэлэн тэнийэн барбыт көҥүл тустуу 60 сылларын көрсө, 2016 сыл күһүнүгэр кэпсэппиппит. Араас биричиинэнэн кэмигэр тахсыбакка хаалбыт интервьюбун бүгүн, Василий Николаевич 70 сааһын туоларынан истиҥник эҕэрдэлээн туран, кини сүгүрүйээччилэригэр, саха тустуутун сэҥээрээччилэргэ утары уунабын.
— Василий Николаевич, саха тустуута 60 сыл устата сайдан кэллэ. Ол гынан баран, биһиги бөҕөстөрбүт бүтүн 40 сыл анараа өттүгэр үс саха ыччата ситиспит үрдэллэригэр тиийэр, хатылыыр кыахтаахтар дуо?
— Дьиҥэр, тустуу дьиҥнээх сайдыыта Дьокуускайга 1964 сыллаахха ыытыллыбыт РСФСР чемпионатыттан саҕаламмыта. Онтон 1972 сылга олимпийскай чемпионнаммыппыт, 1976 сылга үс саха Олимпиадаҕа ситиһиилээхтик кыттыбыттара. Тустууну көрүҥ үүнүүтүн-хаамыытын быһыытынан көрдөххө, үөрэххэ тэҥниэххэ сөп. Биһиги бары оскуолаҕа үөрэммиппит, буукубаны үөрэппиппит, тылы холбоон ааҕар буолбуппут – онтон салгыы үүнэн-сайдан барбыппыт. Урут Д.П.Коркин бэйэтин оскуолатыгар тустууга маннык албастар бааллар диэн “а”-ттан саҕалаан үөрэтэрэ. Элбэхтик хатылатара, сыыһа оҥордоххуна мөҕөрө уонна тутатына көннөртөрөрө. Саха тустуутун оскуолатын биир сүрүн итэҕэһинэн тыа сиригэр оҕолору аҥардастыы туһуннара эрэ сатыыллара буолла, тустуу ис дьиҥин, кини албастарын арсеналын сиһилии үөрэппэккэ эрэ.
— Холобур, көннөрү оскуолаҕа азбукаҕа, буукубаны үөрэппэккэ эрэ, ааҕан-суруйан барыллыбатын, математиканы, литератураны баһылаабатыҥ курдук буоллаҕа…
— Оннук. Биһиги оҕолорбут тустуу албастарын толору баһылаабаттарын, олору элбэхтик хатылаан аптамааттыы толорботторун түмүгэр, былчыҥнарын кыайан үөрэппэккэ сылдьан, олох аҕыйах албаһы сатыыллар, ол иһин ситиһии суох. Оҕолорго, эдэр ыччакка син тэҥҥэ киирсэр курдуктар, онтон улахан дьоҥҥо тахсаат, “потолоктарыгар” тиийэн иҥнэн хаалаллар. Ол аата, орто уонна үрдүк үөрэҕи бүтэрэн баран, айымньылаахтык үлэлиир кэмнэригэр кэлэн, тугу да кыайбат, сатаабат буолан хаалаллар. Биллэн турар, ол киһи бэйэтэ хайдах бэлэмнээҕиттэн, хайдах сайдыылааҕыттан тутулуктаах. Бу диэн эттэххэ, киһи барыта учуонай буолбат. Тустууга эмиэ оннук. Холобура, биһиги биир бастыҥ бөҕөспүт Европаҕа, ону ааһа баран аан дойдуга, Олимпиадаҕа да кыттыан сөп, ол гынан баран, түмүк, этэргэ дылы, результат суох буолуо. Ити барыта “начаалынай оскуолаҕа” ситэ үөрэппэтэхпититтэн тутулуктаах.
Бастакы-иккис көлүөнэ – 1950-1960-сс. – убайдарбытын кытта тэҥнээн көрдөххө, билигин усулуобуйа быдан тубуста. Дааннайдардаах оҕолор элбэхтэр. Биһиги билиҥҥи бөҕөстөрбүт күүскэ дьарыктаналлар, күн аайы тиритэ үлэлииллэр, ол гынан баран күттүөннээх эбиллии көстүбэт, биир таһымҥа олорон хааллыбыт. Тоҕо?
Бастыҥ уолаттарбыт бүтүн Россиятааҕы, аан дойдутааҕы түмсүүлэргэ баран чулуу бөҕөстөрү кытта тэҥҥэ хатыһан дьарыктаныахтаахтар. Манна дойдуларыгар бэйэлэрэ өр сылларга бииргэ эрчиллэн бэркэ билсэр, бэйэлэрин курдук таһымнаах дьону кытта сүүстэ да сборданан тугу да туһаныахтара, сайдыахтара суоҕа.
— Оттон биһиги Олимпийскай эрэлэрбит училищетын уонна ЦСП спортсменнара сайыны быһа “Манньыаттаахха” сытан сборданаллар. Күҥҥэ биэстэ аһыыллар, иккитэ-үстэ дьарыктаналлар. Ити тугу эмит биэрэр дуо?
— Дьиҥэр, сайын сбордааһын сөп бөҕө буоллаҕа. Ол гынан баран, наар биир сиргэ ыытар буоллахха, киһи хал буолан хаалар. Ол иһин соҕуруу баран эрчиллии, атын куораттарга сылдьыы олус туһалаах. Биһиги Союз саҕана ССРС чемпионата буолуохтаах куоратыгар баран дьарыктанарбыт, холобур, чемпионаппыт Владикавказка ыытыллар, онно эрдэ тиийэн сборданарбыт. Онтуҥ киһиэхэ психология өттүнэн төттөрү дьайар – эрчиллибит сиргэр күрэхтэһэргэ соччото суох буолааччы. Онтон атын куоракка баран киирсэргэр сонун, сэргэх курдук. Онон наар “Манньыаттаахха” эрэ эрчиллэр түмсүүлэри тэрийэн ыытыы сыыһа диибин. Республика улуустарыгар – Покровскайга, Чурапчыга, эбэтэр сайын биир эмит хотугу улууска баран эрчиллии быдан элбэҕи биэриэн сөп. Оҕолорго эмиэ тыаларга – Намынан, Сунтаарынан, о.д.а. сирдэргэ ыытыахха сөп.
— Дмитрий Петрович эһиги сайыҥҥы дьарыккытын хайдах тэрийэрэй, уолаттар сайын дойдуларыгар оттуу баран хаалаллара?
— Коркин оҕолоро үксүлэрэ сайын дьиэлэригэр тарҕаһаллара. Биһиги кэммитигэр хас да спортивнай уопсастыбалар бааллара – “Урожай”, “Спартак”, “Трудовые резервы”, “Водник”… Ол уопсастыбаларга киирэр бөҕөстөр саас-сайын саҕаланыыта күрэхтэһиилэригэр сылдьаллара, онтон от үлэтигэр дойдуларыгар кэлэллэрэ. Петрович күрэхтэһиигэ аҕыйахтык кыттыбыт уолаттары сайын бэйэтигэр хаалларан эрчийэрэ. Дьарыктарын кээмэйиттэн көрөрө.
— Биһиги уонунан сылларга кэпсэтэн кэллибит: кэскиллээх бөҕөстөрбүтүн сайын хоту улуустарга илдьэн, холобур, Дьааҥыга лааҕыр тэрийэн, оннооҕу олохтоох сүөһү иитэр дьону кытта дуогабардаһан, кинилэргэ окко үлэлии-үлэлии дьарыктанан, хамнастарыгар сибиэһэй үүтүнэн-сүөгэйинэн, хайдах табылларынан, өссө кыыл да этинэн аһаатыннар. Үлэ булгуччу илиинэн буолуохтаах – хотуурунан от охсон, охсубут отторун олохтоохтор курдук ууттан хостоон, куурдан, илиинэн мунньан-бугуллаан, атырдьаҕынан- кыдаманан кэбиһэн. Манна эн туох диэн санаалааххын?
— Мин санаабар, усулуобуйата суох сиргэ элбэх киһини муспаккын. Арай, аҕыйах – 4-5 уолу хоту кылгас кэмҥэ илдьэн үлэлэтиэххэ сөп буолара дуу? Холобур, окко эрэ буолбакка, балыктааһыҥҥа эмиэ. Ол эрэн а ныгы оҕо уһун кэмнээх хара үлэни тулуйбат. Надайыал буолан хаалаллар, сүрэхтэрин астараллар.
— Ол иһин мөлтөхтөр буоллаҕа. Тугу да кыайбаттар, хара үлэни билбэттэр. Тулуур, дьулуур тиийбэт. Ол иһин бүтэһигэр дылы тустубаттар, быстан, тостон хаалаллар. —
— От үлэтигэр сылдьыахтарын сөп. Холобур, “Дьоммутугар көмөлөһөн, хас биирдии үчүгэй күнү былдьаһан, сүөһүлэрэ кыһыны тахсалларыгар көмөлөһөбүн” диэн өйдөөтөхтөрүнэ. Онтон күһэйиинэн, ээл-дээл сылдьан үлэлиир буоллахтарына, ол туһата суох. Мин кыра сылдьаммын, аҕабынаан сарсыарда эрдэттэн киэһэ хойукка дылы күүскэ үлэлиирбит, ол саҕана наар илиинэн оттоноро. Киэһэ үнтү сылайан, кыайан хамсаабат да буолан кэлэрбит, уу эрэ иһэрбит. Ийэбит аҕабытыгар мөҥүттэрэ: “Оҕолору иэдэппиккин” диэн. Дьэ, ол кэмҥэ оннук эрэ үлэлээтэххэ табыллара, ол оннугар күүһүҥ-сэниэҥ эбиллэн кэлэриҥ.
— Билигин киин улуустарга от үлэтигэр илиинэн ким да үлэлээбэт. Барыта тиэхиникэ көмөтүнэн, аҕыйах кэминэн бүтэрэн кэбиһэллэр.
— Оннук, билигин улахан да дьон уһуннук үлэлээбэттэр. Онтон ыччаттар кумаары-бырдаҕы кыайан тулуйбаттар. Спортсмен тус бэйэтигэр сыаллаах-соруктаах эрэ үлэлээтэҕинэ, холобур, тустарыгар утарылаһааччытын булгуччу кыайар эрэ туһугар дьарыктаныахтаах. Кыайтаран-кыайтаран – кыайар буолуоҕар дылы эрчиллэн. Биһиги уолаттарбыт ыллылар да кыайан барыахтарын, чемпион буолуохтарын баҕараллар. Мин бэйэм уопуппуттан ыллахпына, кирилиэһинэн дабайар курдук сыыйа тахсыбытым. 1977 сыллаахха Красноярскайга буолбут ССРС чемпионатыгар икки эрэ эргиир тустубутум, эһиилигэр үс эргиирдээбитим, 1979-ка эмиэ үстэ эрэ тустубутум. Ол гынан, Россияҕа 1978 уонна 1979 сс. иккис буолуталаабытым. Онтон кэнники дьэ чемпионнаабытым. Былыргылар этэллэринэн, Москуба тутатын тутуллубатаҕа. Ол курдук, тустуук үлэлээн-үлэлээн тугу эрэ ситиһэр, кыайар таһымҥа тиийэр.
— Дмитрий Петрович бэйэтэ айбыт (ол саҕана ааттанарынан бэйэ оҥоһуу сэнэрээттэрэ) тренажердарынан күүскэ туһанара. Онтон билигин кини аатынан ааттаммыт сүрдээх судургу Коркин истиэнкэтин да киэҥник туттубаппыт. Тоҕо? Эбэтэр үтүмэн сыанаҕа атыылаһыллыбыт омук тренажердарыгар эрэ дьарыктаммыт киһи этэ-сиинэ сайдар, ситиһиилэнэр дуу?
— Көннөрү доруобуйаларын тупсарарга эрчиллэр дьоҥҥо билиҥҥи омук станоктара, биллэн турар, сөп түбэһэллэр. Онтон дьиҥнээх профессионал тустууктар итинник силовойдарынан дьарыктаналлара наадата суох. Холобур, Петрович биһигини ыараханы көтөҕүүгэ чугаһаппат этэ, “бу тустууга барбат” диирэ. Кыра ыйааһыннаах шианганы көтөхтөрөн баран, түргэҥҥэ (скороска) үлэлэтэрэ. Эбэтэр кыра гиирэнэн, гантелынан эрчилиннэрэрэ. Үксүн бэйэтин станоктарыгар координацияҕа үлэлэтэрэ. Холобура, күрүө үрдүнэн, тимир турбанан хаамтарара. Оннук күрүө үрдүгэр туран, бэйэ бэйэбитин охторсо сатыырбыт. Буочука үрдүнэн хаамтарара, ону сир тэҥэ суох буоллаҕа – сороҕор оллур-боллур кэлэр, сороҕор иҥнэри сиргэ сүүрэн хаалаҕын – онно бэлэм сылдьан, охтубакка туттунан хаалыаххын наада. Бэйэтин истиэнкэтигэр тахсыыны мэлдьи ирдиирэ. Шведскэй кирилиэскэ аҥардас тарбаҕынан тардыһан тахсарбыт. Гиирэ баайыллыбыт эрийэр станогу төттөрү-таары эрийэрбит. Итини барытын кини бэйэтэ толкуйдаан, айан, эбэтэр баары булан, тустууга туһулаан табатык туһанара.
— Ол саҕана сүрүн болҕомто эһиэхэ, кыраларга, ууруллара, ыарахан ыйааһыннаахтар аҕыйахтар буоллаҕа. Онтон билигин алын кылаас үөрэнээччилэригэр эрэ 48, 52 киилэлээх оҕону булаҕын. Онон улахан ыйааһыннаахтарга күүс-уох эрчиллиилэрэ (силовой) наада буолбатаҕа буолуо да?
— Күүс дьиҥэр киһиэхэ барытыгар баар. Ол гынан баран, күүскүн биир сиргэ түмтэххинэ, киһи күүстээх курдук буолар, сэниэтэ эбиллэр. Онуоха эбии эн төбөҥ түргэнник толкуйдуур, былчыҥнарын түргэнник үлэлиир буолаллара ирдэнэр, элбэх албастары баһылаан, бииртэн биири субурутан туттуохтааххын. Уонна саамай сүрүнэ – тустууну эн саамай бытархай түгэннэригэр тиийэ билэр буолуохтааххын – холобур, төбөттөн тутууну, бэгэччэгиттэн тутууну. Мин 1984 сыллаахха дылы тустууну билэбин дии саныыр этим. Норуоттар ыккардыларынааҕы кылаастаах спорт маастара, Россия чемпиона, Союз үс төгүллээх призера, Европа призера буоллаҕым дии. Ол сыл сааһыгар биһиэхэ Роман Михайлович Дмитриев тренердии кэлбитэ. Киниэхэ биир нэдиэлэ дьарыктанан баран, дьиэбэр кэлэн утуйаары сытаммын эмискэ маннык санааҕа тиийэн кэллим: “Дьэ, мөлтөх да киһибин… Таах аҕыйах албаһы эрэ билэр эбиппин”. Онтон дьэ Роман Михайловичтан тустуу тактикатын, атахха киирэн баран хайдах салгыы тустаргын, атахха киирбит киһиттэн хайдах көмүскэнэри, бэгэччэгиттэн хайдах тутары – тустуу итинник бытархай албастарын уонна нюанстарын билбитим. Ол кэнниттэн үс төгүл субуруччу Сэбиэскэй Сойуус чемпиона буолбутум, онтон өрө тахсан барбытым. Ол аата, ситэ чочуллубакка сылдьыбыт эбиппин диэн билигин саныыбын. Биһиги уолаттарбыт эмиэ оннук балаһыанньаҕа сылдьаллар эбит.
— Билигин биһиги бөҕөстөрбүтүн кэтээн көрдөххө, үгүстэр кэнники уонча-сүүрбэччэ сыл биир-икки албаһынан сылдьаллар – атахха киирэллэр, сатаннаҕына накат оҥороллор, табыллыбатаҕына кыайан өрө тардан ылбакка, бэйэлэрэ саба баттаталлар… Онтон хапсыһыы хаамыытыттан көрөн импровизациялаан, субуруччу хас да албаһы – биир табыллыбатаҕына онтон сиэттэрэн иккиһи, үсүһү тиһэн оҥорор тустуук суоҕун кэриэтэ.
— Кырдьык, оннуктар суохтар…
— Тоҕо, ама биһиги тренердэрбит бэлэмнэрэ, билиилэрэ, дьоҕурдара тиийбэт дуу, эбтээр тустууктар бэйэлэрэ айымньылаахтык туста сатаабаттар, онон сатабыллара итэҕэс дуу?
— Тустуу харгыстаныытын биир сүрүн бириичиинэтэ – быраабылалары сотору-сотору уларыт да уларыт буолбуттара. Ону урукку Коркин оскуолата бу быраабылаларга сатаан сөп түбэспэтэ дии саныыллар. Тустуу ис хоһооно, бэлэмнэнии методиката хаһан да уларыйбат. Урут хайдах үөрэтэ сылдьыбыттарай да, оннук үөрэтиллиэхтээх. Биһиги билигин сир хаба ортотугар ааҕар-суруйар буукубуларбытын ылан быраҕан кэбиспэппит, атын алпабыыкка көһөн хаалбаппыт дии. Тустуу бириэмэтэ уларыйарыгар – тактиканы уларытыахтааххын. Урут иккилии мүнүүтэ туста сылдьан, үстүү мүнүүтэлээх хапсыһыыларга киирэн баран, биһиги хайа сатанарынан түргэнник тактикабытын уларытыахтаах этибит. Икки мүнүүтэ кылгас этэ, онон биир периодка бөҕөс кыайан толору арыллыбат, тустубат этэ. Билигин үс мүнүүтэҕэ син сөп түбэһэн эрэбит. Итиннэ тактикабытын кэмигэр уларыппыппыт буоллар, уолаттар син тустуо этилэр.
Билигин охтубат киһиэхэ үчүгэй быраабыла кэллэ. Урут эн охтубаккын, ол гынан баран тэҥ тэҥҥэ туһуннаххына, сэрэтии биэрэн баран, партерга туруораллара. Ол быраабыла саха бөҕөстөрүгэр сүрдээх улахан охсууну оҥорон барбыта. Онтон билигин эн охтубат, үөһээ өттүгэр үчүгэйдик тустар, стойкаҕа үлэлиир буоллаххына – кими баҕарар кыайыаххын сөп.
Холобур, Виктор Лебедевкэ ыйааһын түһэриитэ улахан охсуулаах этэ. Кини ааспыт Россияҕа түһэрэр, онтон Олимпиадаҕа баран түһэрэр. Онтуҥ элбэх ыйааһыны үүрэр бөҕөскө улахан охсуулаах.
— Онтон биһиги тренердэрбит эдэр бөҕөстөр ыйааһыннарын тоҕо күүстэринэн хастыы да сыл туталларый? Итинэн кинилэр бэйэлэрин үөрэнээччилэрин мөлтөх эрэ дьону кыайарга үөрэтэллэр, тэҥ ыйааһыннаахтартан куттана, сүр баттата сылдьар буолаллар.
— Ити психологиябыт, ол аата уйулҕабыт мөлтөх. Биһиги түһэрэн тустабыт, кинилэр эмиэ уончалыы киилэни түһэрэллэр диэн сыыһа олохсуйан хаалбыт өйдөбүлү тутуһан, элбэҕи эрэ түһэрдэҕинэ атыттары кыайар курдук саныыртан.
Дьиҥэр, хас биирдии бөҕөскө кыайыы психологията баар буолуохтаах: “Мин утаылаһааччыбын кытта тэҥҥэ эрэ тустубакка, мин кинини булгуччу баһыйыахтаахпын” диэн бөҕө санаалаах буолуохтаахтар. “Тэҥҥэ тустан баран, 1-2 очконан эрэ кыайтардым” – дииллэр, барьеры кыайан ааспаттар, кыайыахтаах да дьоннорун кыайбакка хаалаллар. Д.П.Коркин биһигини элбэх очкуоунан кыайыахтаххыт диэн үөрэтэрэ. 1-2 очукуонан кыайыы диэн буолбат. “Хаһан даҕаны балыйдылар диэмэҥ” – диирэ. Петрович көрөн олордоҕуна биһигини төһөтө балыйбыттара буолуой? Ону барытын тулуйуохтааххын, хаһан да үҥсэргии сылдьыа суохтааххын.
— Эн бэйэҥ төһө ыйааһыны, хайдах түһэрэр этигиний?
— Биһиги саҕана электроннай ыйааһын диэн суох этэ. Соҕуруу медицинскэй ыйааһынан, онтон биһиэхэ сороҕор маҕаһыын табаары ыйыыр ыйааһынын туһаналлара. Аны күн аайы сарсыарда 8 чаастан ыйааһыннанарбыт, онтон 10 чаастан күрэхтэһии саҕаланар. Кыайан иһэр буоллаххына, нөҥүө күнүгэр эмиэ тустаҕын, онно сарсыарда эмиэ ыйааһыннааһыны ааһаҕын. Үһүс күнүгэр тиийдэххинэ – эмиэ ыйааһыннанаҕын. Үһүс күннэригэр ыйааһыннарын сатаан туппатахтар баар буолаллара. Билигин ыйааһын, сэрэбиэйдээһин барыта аһаҕас, көстөн турар. Нүөмэргин ыллыҥ, дуоскаҕа суруйан эбэтэр мониторга таһааран иһэллэр. Онтон урут ССРС чемпионатыгар 150-160-ча киһи баар буолара. Онно нүөмэрдэр бары остуолга кутулла сыталлара. Холобур, эн 138№-ри ылан баран, 4№-дээх киһини кытта туста тахсарыҥ. Ол кэмҥэ сэрэбиэйи талбыттарынан оҥороллоро – ким кими кытта тустарын эрдэ быһааран, үллэрэн кэбиспит буолаллара. Аны туран, ыйааһыны ким да бэрэбиэркэлээбэт буолара – эрийэн кэбиһэлээрэ. Мин 1978 с. Киевкэ Бүтүн Союзтааҕы турнир финалыгар туста тахсыахтаах күммэр ыйааһыҥҥа кэлбитим – 400-тэн тахса грамм ордук. Оччону баҕас үүрэр инибин диэн сүүрэн-хайаан баран ыйаммытым – аны 900 гр ордук. Кэлин билбитим, ыйааһыннарын эрийэн иһэллэр эбит, соруйан миигин туоратаары. Бириэмэ буолбутун кэннэ эмиэ кэллим – 200-чэ грамм ордук. Бүттэҕим дии – финаллыахтаах киһини устан кэбистилэр, инньэ гынан олох да бүтэһик миэстэ буоллум.
Мин улаханнык үүрбэт этим, саамай элбэҕэ – 3-4 киилэни. Европа чемпионатыгар тустан кэлэн баран, манна Тарскай зонатыгар, онтон Тарскай чемпионатыгар тустарым. Кыра оройуон күрэхтэһиилэригэр, атын республикатааҕы турнирдарга барытыгар кыттарым. Онно сырыы аайы ыйааһын түһэрбэппин – сороҕор нуорма буолар, сороҕор 52-гэ тахсан тустабын. Төһөнөн элбэхтик күрэхтэһэҕин – соччонон эбиллэҕин, сайдаҕын.
— Василий Николаевич, эн бу 60 сааскын туолаары олорон, кэннигин хайыһан көрөҥҥүн, олорбут олоххун, спорка анаабыт сылларгын хайдах сыаналыыгын? Тутсууга үгүс элбэх ситиһииилэрдээххин, арай араас биричиинэлэринэн Олимпийскай оонньууларга кыттыбакка хаалбыккыттан саха дьоно барыта хомойо саныыр. Эн тренер быһыытынан үлэлээбэтим, мин билиибин, кыахпын ситэ туһаамматым дии саныыгын?
— Урут биһиги тустар кэммитигэр, тренерскэй үлэҕө көспүтүм кэннэ, ирдэбил арааһа бөҕө баара. Холобур, старшай тренер буолбут киһи бэйэтэ группата суох буолуохтаах, уопсай дьыалаҕа үлэлиэхтээх диэн балаһыанньа үөскээбитэ. Ол сыыһа этэ.
— Онтон билигин старшай тренер биир киһини, атын тренер бэлэмнээн таһаарбыт бөҕөһүн ылан баран илдьэ сылдьар дии. Ол сөп дуо?
— Старшай тренер барыларыгар эппиэттиир, бэйэтэ иитиллээччитэ суох буолуохтаах диэн критерийи киллэрэн, элбэх кыахтаах тренердэри туоратан кэбиспиттэрэ. Роман Михайлович Дмитриевы, Александр Николаевич Ивановы, Михаил Егорович Протопопвы, миигин да буоллун… Итинник уопсай дыьалаҕа үлэлээн баран, тэбиллэн хаалбыт элбэх.
— Тоҕо, туох биричиинэнэн уураталларай?
— Холобур, мин биир эрэ сыл старшайдаабытым. Ол кэнниттэн миэхэ группа да биэрбэтэхтэрэ. Роман Михайлович эмиэ тус бэйэтигэр группаламматаҕа. Александр Николаевич аҕыйах уолу ылан дьарыктаабыта.
Ол гынан баран, эн тренер быһыытынан бөҕөһү оҕо эрдэҕиттэн иитэн,бэлэмнээн таһаарарыҥ быдан ордук. Онтон киһиттэн киһиэхэ бэриллэ сылдьыбыт, тус тренерэ суох тустуугу ыларга улахан интэриэһиҥ суох. Биир киһини ыллаххына – онтуҥ биир сылынан-сыл аҥаарынан атыҥҥа барар. Онон биһиги толору, баҕабыт кыайарынан үлэлээбэккэ хаалбыппыт. Холобур, оҕо саастарыттан ылан баран, сыыйа улаатыннаран испиппит буоллар, түмүк баар буолуохтааҕа.
— Эн чуолаан спортсмен быһыытынан, 70-80-с сылларга ССРС диэн аарыма дойдугун ситиһиилээхтик ааттаппыт бөҕөс, сөптөөх сыанабылы ылбыппыт дии саныгын дуо?
— Дьиҥинэн, ити сылларга элбэх уол тахсыа этэ. Ол саҕана Россия, Союз сүүмэрдэммит хамаандаларыгар киирбит талааннаах спортсменнар бааллара. Олор кэппиэйкэни ааҕа сылдьан, хайдах үрдүк ситиһиилэниэхтэрэй? Кавказтары ылан көрдөххө, сбор кэмигэр киинэҕэ, театрга сылдьаллар, биһиги дьомуут харчылара суох буолан, онтон маталлар. Куоракка барыы буоллаҕына, соҕурууҥҥу уолаттар таксига олордулар да, баран хаалаллар. Биһэхэ ол кыйтарбат этэ – автобус расписаниетын кэтээн, онон хойутаан бараҕын. Кэлэрбитигэр эмиэ биир оннук. Кинилэр кафеҕа киирэн кофе, утах иһэллэр – биһигиттэн биир эмит киһи оннугу кыанар. Инньэ гынан, биһиги уолаттарбыт араас культурнай тэрээһиннэргэ сылдьыбат этилэр, дьарыктанан тахсаллара. Инньэ гынан, кавказтартан итэҕэс курдук сананарбыт мэлдьэх буолбатах этэ, онтон сылтаан сүр баттатыы да баара. “Вася, иди с нами в кино, я заплачу за тебя” диэтэхтэринэ соччото суох буолара.
Билигин балаһыанньа атын. Уолаттар харчылаахтар. Дьарыктаныахтарын эрэ наада. Урут усулуобуйа суох буолан кимиэхэ эрэ дьиэ биэрбэккэлэр, ким эрэ түптээх үлэтэ суох буолан – оннук хаалбыттар элбэхтэр.
— Түмүккэ, бу буолаары турар бэйэҥ үбүлүөйгэр, тустуу сылыгар бэйэҥ санааларыҥ…
— Мин баҕа санаам, Саха сирэ сайдарын туһугар, ханнык баҕарар спорт көрүҥэр ситиһиилэннэхпитинэ – дойдубутун аатырдыахпыт, тустууга эрэ буолбакка. Тустууну Саха сиригэр бастакы нүөмэрдээх спорт диибит даҕаны, аҥардас тустууну өрө туппакка, болҕомтону атын көрүҥнэргэ эмиэ ууруохха. Оччоҕо ситиһиилэр кэлиэхтэрэ!
Кэпсэттэ Владислав КОРОТОВ.
Дьокуускай к., 2016 сыл, алтынньы 7 күнэ.
P.S. Василий Николаевич Гоголев спортивнай биографиятын мин тус сайтпыттан киирэн билсиҥ.